SGS Finansal Muhasebe konuları: yevmiye kayıtları, stoklar ve örnek sorular

SGS Finansal Muhasebe'ye çalışmanın kısa yolu, konuları tek tek ezberlemek yerine hepsinin dayandığı kayıt mantığını oturtmaktır: hangi hesabın varlık, hangisinin kaynak olduğunu ve hangi tarafta arttığını bilen aday, stoktan amortismana kadar her konuyu aynı kuralla çözer. Bu yazıda önce bu mantığı, sonra stokları, alacakları, duran varlıkları ve dönem sonu işlemlerini anlatıyoruz; sonunda çözümlü beş özgün soru ve en sık yapılan hatalar var.

Finansal Muhasebe'nin sınavdaki soru sayısını diğer derslerle karşılaştırmak istersen SGS soru dağılımı sayfasına bak. Bu yazı dağılımı değil, dersin kendisini anlatıyor.

Finansal Muhasebe SGS'de neden önemli?

22 Kasım 2025 SGS kitapçığında Finansal Muhasebe'den 19 soru vardı (31–49. sorular). Alan Bilgisi'nde Hukuk 30 soruyla en büyük alandı; Finansal Muhasebe onu izledi. Soru sayıları dönemden döneme değişebilir; güncel sınav bilgisi için TESMER duyurularını takip et.

Dersin ağırlığı yalnızca kendi 19 sorusundan gelmiyor. Maliyet Muhasebesi, Mali Tablolar Analizi, Muhasebe Denetimi ve Muhasebe Standartları aynı dili konuşur: hesap, kayıt, bilanço, gelir tablosu. Finansal Muhasebe'nin mantığını oturtmadan diğer muhasebe derslerine geçersen aynı sorun tekrar karşına çıkar: Hangi hesabın neden borçlandığını hâlâ bilmiyorsundur.

Kitapçıkta bu dersin kapsadığı başlıklar duran varlıklar, sermaye ve ortaklık işlemleri, stoklar, alacaklar ve dönem sonu işlemleriydi. Aşağıdaki bölümler bu sırayı izliyor.

Temel muhasebe mantığı ve yevmiye kayıtları

Her şey bilanço eşitliğiyle başlar:

Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar

Her işlem bu eşitliği bozmadan en az iki hesabı etkiler; buna çift taraflı kayıt denir. Bir yevmiye kaydında borç tarafının toplamı her zaman alacak tarafının toplamına eşittir.

Hangi hesabın hangi tarafta arttığını bilmek, ezberin yerini alır:

Hesap türü	Artış	Azalış	Örnek
Varlık (1, 2)	Borç	Alacak	100 Kasa, 153 Ticari Mallar, 255 Demirbaşlar
Kaynak (3, 4, 5)	Alacak	Borç	320 Satıcılar, 400 Banka Kredileri, 500 Sermaye
Gider	Borç	(dönem sonunda kapanır)	770 Genel Yönetim Giderleri, 654 Karşılık Giderleri
Gelir	Alacak	(dönem sonunda kapanır)	600 Yurt İçi Satışlar, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar

Tekdüzen hesap planında kodun ilk hanesi hesabın sınıfını gösterir: 1 Dönen Varlıklar, 2 Duran Varlıklar, 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar, 5 Özkaynaklar, 6 Gelir Tablosu Hesapları, 7 Maliyet Hesapları. Bir hesabın kodunu unutsan bile ilk hanesinden ne tür bir hesap olduğunu çıkarabilirsin.

Düzenleyici hesaplara dikkat. Adının yanında (−) işareti olan hesaplar bağlı oldukları hesabın tersine çalışır. 257 Birikmiş Amortismanlar bir varlık hesabıdır ama alacak bakiyesi verir; 501 Ödenmemiş Sermaye bir özkaynak hesabıdır ama borç bakiyesi verir. Sınavda tuzakların önemli kısmı burada kurulur.

Örnek: Vadeli mal alışı ve satışı

Örneklerde KDV oranı %20 varsayılmıştır.

İşletme 50.000 TL + KDV tutarında ticari malı vadeli alıyor:

Hesap	Borç	Alacak
153 Ticari Mallar	50.000
191 İndirilecek KDV	10.000
320 Satıcılar		60.000

Aynı işletme 80.000 TL + KDV tutarında malı vadeli satıyor:

Hesap	Borç	Alacak
120 Alıcılar	96.000
600 Yurt İçi Satışlar		80.000
391 Hesaplanan KDV		16.000

Satış tutarı 600'e KDV hariç yazılır; KDV ayrı bir hesapta izlenir. Alışta KDV bir alacak hakkı olduğu için borç (191), satışta devlete ödenecek bir yükümlülük olduğu için alacak (391) tarafına gelir.

Sermaye ve ortaklık işlemleri

Anonim şirket kuruluşunda taahhüt edilen sermaye önce tamamıyla kaydedilir, ödenmeyen kısım düzenleyici hesapta izlenir. Ortaklar 1.000.000 TL sermaye taahhüt ettiğinde:

Hesap	Borç	Alacak
501 Ödenmemiş Sermaye (−)	1.000.000
500 Sermaye		1.000.000

Ortaklar 250.000 TL'yi bankaya yatırdığında 102 Bankalar borçlandırılır, 501 Ödenmemiş Sermaye alacaklandırılır. Türk Ticaret Kanunu'nun 344. maddesine göre nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir.

Stoklar, alacaklar ve duran varlıklar

Stoklar

Stok sorularının çoğu iki soruya iner: satılan malın maliyeti (SMM) nasıl kaydedilir ve dönem sonu stoku hangi değerle ölçülür?

Kayıt yöntemi. Sürekli envanter yönteminde her satışta maliyet kaydı yapılır: 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti borç, 153 Ticari Mallar alacak. Aralıklı envanter yönteminde satış sırasında maliyet kaydı yapılmaz; dönem sonunda SMM hesaplanır ve tek kayıtla aktarılır:

SMM = Dönem başı stok + Dönem içi alışlar − Dönem sonu stok

Değerleme yöntemi. İlk giren ilk çıkar (FİFO) yönteminde satılan mallar en eski alışlardan karşılanmış sayılır; dönem sonu stoku en yeni fiyatlarla kalır. Ağırlıklı ortalama yönteminde toplam maliyet toplam miktara bölünür ve tüm birimler aynı ortalama maliyetle değerlenir. Fiyatların yükseldiği bir dönemde FİFO, ortalama yönteme göre daha düşük SMM ve daha yüksek dönem kârı verir.

Stokların değeri maliyetin altına düştüğünde 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (−) kullanılır: 654 Karşılık Giderleri borç, 158 alacak.

Alacaklar

Ticari alacaklar senetsizse 120 Alıcılar, senetliyse 121 Alacak Senetleri hesabında izlenir. Alacaklarda dönem sonunda en sık karşılaşılan iki konu şüpheli alacaklar ve senet reeskontudur.

Şüpheli alacaklar. Vergi Usul Kanunu'nun 323. maddesi, dava veya icra safhasında bulunan alacakları şüpheli alacak sayılan alacaklar arasında sayar (maddede başka koşullar da vardır). Alacak şüpheli hâle geldiğinde iki kayıt yapılır:

1. Alacak ayrı hesaba aktarılır: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar borç, 120 Alıcılar alacak.
2. Dönem sonunda karşılık ayrılır: 654 Karşılık Giderleri borç, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (−) alacak.

Karşılık ayrılan alacak sonraki bir dönemde tahsil edilirse, tahsil edilen kısım için hem alacak kapatılır (100 Kasa veya 102 Bankalar borç, 128 alacak) hem de karşılık iptal edilir: 129 borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar alacak. Gider geçen yıl yazıldığı için iptal bu yılın gelirine gider.

Senet reeskontu. Vadesi gelecek döneme sarkan alacak senetleri dönem sonunda bugünkü değerine indirgenebilir: 657 Reeskont Faiz Giderleri borç, 122 Alacak Senetleri Reeskontu (−) alacak.

Duran varlıklar ve amortisman

Bir yıldan uzun süre kullanılacak varlıklar (254 Taşıtlar, 255 Demirbaşlar gibi) maliyet bedeliyle kaydedilir ve ömürleri boyunca amortisman yoluyla gidere dönüştürülür.

Normal (eşit tutarlı) amortisman yönteminde yıllık tutar, amortismana tabi tutarın faydalı ömre bölünmesiyle bulunur. Kayıtta gider tarafı varlığın kullanıldığı yere göre seçilir: yönetimde kullanılıyorsa 770 Genel Yönetim Giderleri, üretimde kullanılıyorsa 730 Genel Üretim Giderleri, satış biriminde kullanılıyorsa 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri. Alacak tarafı her zaman 257 Birikmiş Amortismanlar (−) hesabıdır.

Varlığın kendisi (255) maliyet bedeliyle kalır. Bilançoda görünen net değer, maliyetten birikmiş amortismanın düşülmesiyle bulunur.

Dönem sonu işlemleri

Dönem sonu işlemlerinde her şeyin bir sırası var. Stok sayımını, amortismanı ve düzeltme kayıtlarını birbirine karıştırırsan son bilanço pek iç açıcı olmayabilir. Sıra şöyle:

1. Envanter ve stok. Fiili sayım yapılır; aralıklı envanterde SMM hesaplanıp 621'e aktarılır.
2. Amortisman. Duran varlıklar için yıllık amortisman ayrılır.
3. Karşılıklar ve reeskont. Şüpheli alacak karşılığı, stok değer düşüklüğü karşılığı ve senet reeskontu kaydedilir.
4. Dönemsellik düzeltmeleri. Peşin ödenen giderler ve peşin tahsil edilen gelirler ilgili döneme dağıtılır; tahakkuk etmiş ama ödenmemiş giderler kaydedilir.
5. KDV mahsubu. 391 Hesaplanan KDV borçlandırılır, 191 İndirilecek KDV alacaklandırılır. Hesaplanan fazlaysa fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar'a, indirilecek fazlaysa 190 Devreden KDV'ye aktarılır.
6. Gider hesaplarının yansıtılması. 7'li gider hesapları yansıtma hesapları aracılığıyla gelir tablosu hesaplarına aktarılır (örneğin 770, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma üzerinden 632 Genel Yönetim Giderleri'ne).
7. Kâr veya zararın bulunması. Gelir tablosu hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı'na devredilir, vergi karşılığı ayrılır ve net kâr 590 Dönem Net Kârı'na aktarılır.

Dönemsellik: Hangi hesap ne zaman?

Durum	Hesap
Gider peşin ödendi, gelecek döneme ait kısmı 12 ay içinde gidere dönüşecek	180 Gelecek Aylara Ait Giderler
Aynı durum, 12 aydan sonraya ait kısım	280 Gelecek Yıllara Ait Giderler
Gelir peşin tahsil edildi, gelecek döneme ait	380 Gelecek Aylara Ait Gelirler
Gider bu döneme ait ama henüz ödenmedi	381 Gider Tahakkukları
Gelir bu döneme ait ama henüz tahsil edilmedi	181 Gelir Tahakkukları

Bu tablonun mantığı tek cümleye sığar: gelir ve gider, nakdin ne zaman el değiştirdiğine değil, hangi döneme ait olduğuna göre kaydedilir.

Çözümlü örnek sorular

Aşağıdaki sorular SGS formatına benzetilerek Mayza tarafından yazılmış özgün sorulardır; çıkmış soru değildir. Önce kendin çöz, sonra açıklamaya bak.

Soru 1

Sürekli envanter yöntemini kullanan bir işletme, maliyeti 60.000 TL olan ticari mallarını 100.000 TL + %20 KDV karşılığında vadeli satmıştır. Bu satışla ilgili yevmiye kayıtlarında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) 120 Alıcılar hesabı 120.000 TL borçlandırılır.
• B) 600 Yurt İçi Satışlar hesabı 100.000 TL alacaklandırılır.
• C) 391 Hesaplanan KDV hesabı 20.000 TL alacaklandırılır.
• D) 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı 60.000 TL borçlandırılır.
• E) 153 Ticari Mallar hesabı 100.000 TL alacaklandırılır.

Cevap: E. Satış kaydı 120 borç 120.000, 600 alacak 100.000, 391 alacak 20.000 şeklindedir. Sürekli envanterde ikinci kayıt maliyet kaydıdır: 621 borç, 153 alacak. Ancak bu kayıt satış fiyatıyla değil maliyetle, yani 60.000 TL ile yapılır. Stok hesabından satış fiyatıyla çıkış yapılmaz.

Soru 2

Bir işletmenin dönem başında 100 birim (birimi 50 TL) ticari malı vardır. Dönem içinde 200 birim (birimi 60 TL) mal alınmış ve toplam 250 birim satılmıştır. İlk giren ilk çıkar (FİFO) yöntemine göre satılan malın maliyeti kaç TL'dir?

• A) 12.500
• B) 13.000
• C) 14.000
• D) 14.500
• E) 15.000

Cevap: C. FİFO'da satılan 250 birimin önce en eski 100 birimden, kalan 150 biriminin yeni alışlardan karşılandığı kabul edilir: 100 × 50 + 150 × 60 = 5.000 + 9.000 = 14.000 TL. Dönem sonunda 50 birim × 60 TL = 3.000 TL stok kalır. Kontrol: 5.000 + 12.000 − 3.000 = 14.000. D seçeneği (14.500) satışın önce yeni alışlardan karşılandığı varsayımıyla bulunur; A ve E ise tüm birimleri tek fiyatla çarpmanın sonucudur.

Soru 3

Bir işletme geçen yıl, hakkında dava açılan 40.000 TL'lik bir ticari alacağı şüpheli alacaklar hesabına aktarmış ve tamamı için karşılık ayırmıştır. Bu yıl borçludan 15.000 TL tahsil edilmiştir. Tahsilatla ilgili kayıtlarda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) 654 Karşılık Giderleri hesabı 15.000 TL alacaklandırılır.
• B) 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı 15.000 TL alacaklandırılır.
• C) 120 Alıcılar hesabı 15.000 TL alacaklandırılır.
• D) 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı 40.000 TL borçlandırılır.
• E) 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabı 15.000 TL borçlandırılır.

Cevap: B. İki kayıt yapılır. Tahsilat: 100 Kasa (veya 102 Bankalar) borç 15.000, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar alacak 15.000. Karşılık iptali: 129 borç 15.000, 644 alacak 15.000. Karşılık gideri geçen yılın gelir tablosunda kapandığı için 654 bu yıl alacaklandırılamaz; iptal bu yılın geliri olarak 644'e yazılır. Alacak bir yıl önce 120'den çıkarıldığı için C yanlıştır; iptal yalnızca tahsil edilen tutar kadar yapıldığı için D yanlıştır.

Soru 4

Bir işletme yılın ilk iş günü yönetim biriminde kullanmak üzere 300.000 TL'ye demirbaş satın almıştır. Demirbaşın faydalı ömrü 5 yıldır ve normal amortisman yöntemi uygulanmaktadır. İkinci yılın sonunda demirbaşın bilançodaki net değeri kaç TL'dir?

• A) 300.000
• B) 240.000
• C) 120.000
• D) 180.000
• E) 60.000

Cevap: D. Yıllık amortisman 300.000 / 5 = 60.000 TL'dir ve her yıl sonu 770 Genel Yönetim Giderleri borç, 257 Birikmiş Amortismanlar alacak olarak kaydedilir. İki yılın sonunda birikmiş amortisman 120.000 TL'dir. 255 Demirbaşlar hesabı 300.000 TL'de kalır; net değer 300.000 − 120.000 = 180.000 TL'dir. C seçeneği net değeri değil birikmiş amortismanı verir.

Soru 5

Bir işletme 1 Ekim'de bir yıllık sigorta poliçesi için 24.000 TL'yi peşin ödemiş ve tutarın tamamını 180 Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına kaydetmiştir. Sigortanın tamamı yönetim birimine aittir. 31 Aralık'ta yapılması gereken düzeltme kaydı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 770 Genel Yönetim Giderleri borç 6.000 / 180 Gelecek Aylara Ait Giderler alacak 6.000
• B) 770 Genel Yönetim Giderleri borç 18.000 / 180 Gelecek Aylara Ait Giderler alacak 18.000
• C) 180 Gelecek Aylara Ait Giderler borç 6.000 / 770 Genel Yönetim Giderleri alacak 6.000
• D) 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler borç 18.000 / 180 Gelecek Aylara Ait Giderler alacak 18.000
• E) 381 Gider Tahakkukları borç 6.000 / 770 Genel Yönetim Giderleri alacak 6.000

Cevap: A. Aylık sigorta gideri 24.000 / 12 = 2.000 TL'dir. Ekim, Kasım ve Aralık bu döneme ait olduğu için 6.000 TL gider yazılır ve 180'den düşülür. Kalan 18.000 TL önümüzdeki 12 ay içinde gidere dönüşeceği için 180'de kalır; 280'e aktarılmaz. B seçeneği bu döneme değil gelecek döneme ait tutarı gider yazar.

Sık yapılan hatalar

• KDV'yi satış tutarına eklemek. 600 Yurt İçi Satışlar KDV hariç tutarla alacaklandırılır; KDV 391'de ayrı izlenir.
• Aralıklı envanterde satışta 621 kaydı yapmak. Bu yöntemde maliyet kaydı yalnızca dönem sonunda yapılır. Soru kökünde hangi yöntemin kullanıldığını mutlaka işaretle.
• Maliyet kaydını satış fiyatıyla yapmak. 153'ten çıkış her zaman maliyet bedeliyle olur (Soru 1).
• Düzenleyici hesapların yönünü karıştırmak. 257, 129, 122, 158 alacak bakiyesi; 501 borç bakiyesi verir. (−) işaretini gördüğün hesabın bağlı olduğu ana hesabın tersine çalıştığını hatırla.
• Karşılık iptalinde 654'ü alacaklandırmak. Karşılık önceki dönemde ayrıldıysa iptal 644'e yazılır (Soru 3).
• Net değer ile birikmiş amortismanı karıştırmak. Soru "net değer" mi, "birikmiş amortisman" mı istiyor? İkisi de seçeneklerde olur (Soru 4).
• Peşin ödenen giderin tamamını gider yazmak. Dönemsellik gereği yalnızca bu döneme ait kısım gidere gider; kalanı 180 veya 280'de bekler (Soru 5).
• Kodu bilip hesabın mantığını bilmemek. Kod ezberi bir yere kadar götürür. Hesabın varlık mı kaynak mı olduğunu bilen aday, kodunu unuttuğu hesabın kaydını da doğru kurar.

Hatalarının hangi türden olduğunu ayırmak için deneme sonucu analizi yazısındaki yöntemi kullanabilirsin: bilgi eksiği mi, uygulama eksiği mi, dikkat hatası mı?

Mayza ile Finansal Muhasebe'den soru çözümü

Bu yazıdaki konuları okumak ilk adım; kalıcı olması için aynı konudan farklı soru tipleri görmen gerekir. Mayza'da SGS Finansal Muhasebe'den konu bazlı sorular çözebilir, yanlış yaptığın her sorunun açıklamasını Muhasebe AI ile kaynağıyla birlikte görebilirsin. AI'ya sor ama her söylediğine senet imzalatma; özellikle mevzuata dayanan açıklamalarda dayanağı ve yürürlük tarihini kontrol et.

Önerilen sıra: önce bu yazıdaki bir başlığı (örneğin stoklar) tekrar et, sonra o başlıktan 10–15 soru çöz, yanlışlarının açıklamasını oku ve bir hafta sonra kısa bir setle yeniden ölç. Finansal Muhasebe'ye haftalık ne kadar zaman ayıracağını SGS çalışma planı yazısında bulabilirsin.